Jak przygotować oborę i krowy na zimę? 10 najważniejszych kroków.
Nadejście zimy to dla hodowców bydła czas szczególnej próby. Spadek temperatur, krótszy dzień oraz wzrost wilgotności powietrza – czynniki te bezpośrednio uderzają w dobrostan zwierząt, a co za tym idzie rentowność produkcji. Przygotowanie infrastruktury nie może ograniczać się jedynie do ocieplenia obory. O czym należy pamiętać? Sprawdź!
1. Krok pierwszy – termomodernizacja obory
Powszechnym mitem jest przekonanie, że budynek musi być ciepły. Nie do końca, ponieważ krowy znacznie lepiej znoszą niskie temperatury niż wysokie. Najważniejsze zadanie izolacji ścian czy stropów to wyeliminowanie zjawiska skraplania się pary wodnej. Wilgotne powietrze potęguje bowiem odczucie chłodu, co zmusza zwierzęta do zużywania większej ilości energii na ogrzanie organizmu zamiast na wzrost czy produkcję mleka.
2. Wentylacja – walka z „cichym zabójcą”
Jak przygotować oborę na zimę, aby była bezpiecznym miejscem dla bydła? Warto unikać powszechnych błędów, takich jak zamykanie otworów wentylacyjnych w obawie przed mrozem. Skutkuje to stagnacją powietrza i drastycznym wzrostem poziomu szkodliwych gazów.
Amoniak w stężeniu powyżej 20 ppm niszczy nabłonek dróg oddechowych, otwierając drogę infekcjom bakteryjnym oraz wirusowym. Sprawna wentylacja to nie tylko usuwanie gazów, ale przede wszystkim odprowadzanie nadmiaru pary wodnej produkowanej przez zwierzęta.
Rozwiązaniem są siatki przeciwwietrzne, które redukują pęd powietrza o 90%, zapewniając jednocześnie stałą dyfuzję i wymianę gazową bez powstawania szkodliwych przeciągów na poziomie legowisk.
3. Temperatura wody a wydajność mleczna
Woda to najważniejszy i najtańszy składnik dawki pokarmowej, a jej spożycie powinno być ściśle skorelowane z ilością pobranej suchej masy. Zamarznięte poidła mogą spowodować spadek wydajności stada o 20–30% w zaledwie jedną dobę, co jest stratą trudną do odrobienia.
Zimą należy stosować poidła izolowane lub podgrzewane z termostatem, utrzymujące temperaturę wody na poziomie około 5°C.
4. Odpowiednia ilość światła w oborze zimą
Zimą krowy cierpią na niedobór światła, co zaburza ich profil hormonalny, w tym produkcję melatoniny oraz IGF-1. Dla zachowania wysokiej wydajności oraz prawidłowego rozwoju należy zapewnić zwierzętom 16 godzin światła o natężeniu 150–200 lx oraz 8 godzin fazy ciemnej.
Odpowiednie oświetlenie jest także podstawą syntezy witaminy D3, regulującej gospodarkę wapniowo-fosforową i zapobiegającej porażeniom poporodowym.
5. Energetyka dawki i jakość TMR zimą
Zimowa racja pokarmowa musi być gęstsza energetycznie, aby pokryć zwiększone zapotrzebowanie bytowe związane z termoregulacją. Szczególną uwagę należy zwrócić na strukturę paszy.
Skarmianie zamrożonego TMR-u lub kiszonek, w których lód zniszczył strukturę komórkową, prowadzi do gwałtownych zmian pH w żwaczu. Może to skutkować kwasicą metaboliczną oraz biegunkami, które szybko odwadniają organizm.
6. Bank siary – polisa na życie cieląt
Zdrowie cieląt urodzonych zimą zależy niemal w 100% od skuteczności transferu odporności biernej w pierwszych godzinach życia. Stres termiczny u matek obniża jakość siary, dlatego niezbędne jest stosowanie precyzyjnych urządzeń do pomiaru jej parametrów.
Colostrum o wartości poniżej 40 g IgG/L nie nadaje się do pierwszego odpoju i powinno zostać zastąpione materiałem z banku siary.
7. Weryfikacja odporności cieląt
Samo podanie wysokiej jakości siary nie daje gwarancji skutecznego wchłonięcia przeciwciał do krwiobiegu cielęcia. Proces ten może zostać zaburzony przez stres zimowy lub zbyt późne podanie pierwszego odpoju.
Dlatego warto wykonać specjalny test w 48. godzinie życia cielęcia, który precyzyjnie określi poziom ochrony siarowej.
8. Autosurowice – naturalna tarcza immunologiczna
W gospodarstwach z nawracającymi zapaleniami płuc u cieląt w okresie jesienno-zimowym standardowe programy szczepień mogą okazać się niewystarczające.
Rozwiązaniem o najwyższej precyzji są autosurowice (np. Somnubovin®), wytwarzane z krwi dorosłych zwierząt z konkretnego stada. Zawierają one gotowe przeciwciała przeciwko aktualnym patogenom, zapewniając cielętom natychmiastową ochronę immunologiczną.
9. Higiena ściółki i zdrowie wymion
Zimą krowy spędzają znacznie więcej czasu w pozycji leżącej, co zwiększa ekspozycję wymion na patogeny środowiskowe obecne w podłożu. Najlepszym naturalnym izolatorem od betonowej posadzki jest sucha słoma.
Utrzymanie czystości i suchości w boksach ma większe znaczenie dla zdrowia wymion niż sama temperatura panująca w budynku.
10. Monitoring metaboliczny w okresie okołoporodowym
Standardem w nowoczesnej hodowli bydła jest monitoring metaboliczny – badania krwi wykonywane 14–2 dni przed porodem oraz w pierwszej fazie laktacji (3–14 dzień).
Analiza poziomu wapnia, magnezu, ciał ketonowych oraz parametrów wątrobowych (AST, GGTP) pozwala wykryć subkliniczną ketozę czy hipokalcemię na etapie, gdy są one jeszcze łatwe do skorygowania.